اؤزبک شاعیری: فرقت

فرقت (تاخماآدی؛ گئرچک آدی ذاکرجان ملا خال‌ محمداوغلی) (1859،قوقان-1909 ، یارکند)- میلّی اویانیش دؤنمی اؤزبک ادبیاتی‌نین گؤرکملی نوماینده‌لریندن بیری‌ ایدی. او، شاعیر و یازیچی، ادبیات تنقیدچیسی و تاریخچیسی، بیلگین و چئویرن کیمی اؤزوندن  زنگین بیر معنوی ایرث بوراخیب. او، ائله‌جه دؤنمی‌نین ان تانینمیش خطاط‌لاریندان بیری ایدی. کیچیک یاشلاریندان مقیمی، موحی، ذوقی، نسبت، محیّر کیمی شاعیرلرین موحیطینه، یارادیجی‌ چالیشمالاری ایله فعال اولاراق قاتیلمیشدی. محلّه‌ده‌کی مکتبده تحصیل آلیب موعلّیم‌لردن و کاتیب‌لردن خطاط‌لیق و عربجه‌نی اؤیرنمیشدی. 8 یاشیندا فریدالدین عطارین "منطق الطیر" اثرینی ازبرله‌میشدی. 14 یاشیندا مدرسه طلبه‌سی اولوب. فرقت 1873-1876.نجی ایل‌لرده مدرسه‌ده  تحصیل آلدیقدا علیشیر نوایی‌نین یارادیجی‌لیغینی، فارس ادبیاتی‌نین گؤرکملی نوماینده‌لری‌نین ایرثینی دریندن اؤیرنیب فارس دیلینی موکمل منیمسه‌میشدی.

1876.نجی ایلده ینگی مرغیلان (ایندیکی فرغانه) شهرینده‌کی تاجیر دایی‌سی‌نین خواهیشی ایله تیجارت ایشلرینده اونا یاردیمچی اولماق اوچون اورایا گئدیب داها سونرا اؤزونه کیچیک بیر دوکان آچمیشدی. عینی واختدا بیلیکلی بیر ضیالی اولاراق خالقین  ایستک‌لرینی رسمی محکمه‌لره عریضه‌ شکلینده  یازاراق میرزه‌لیک ده ائدیردی.

ادامه نوشته

محمدعلی تربیت

محمدعلی تربیت (26 مئی 1877، تبریز — 17 ژانویه 1940، تهران) — ضیالی، قزئته‌چی، تربیت کیتابخاناسی‌نین یارادیجیسی، مشروطه اینقیلابی‌نین ایشتیراکچیسی. 

ادامه نوشته

هاحر تربیت

هاجر تربیت ( 1906 ایستانبول - 1974 تهران) - ایرانلی قادین حوقوق‌لاری مودافیعه‌چیسی و سیاستچیسی. 1963 -جو ایلده میلی شورا مجلیسینه سئچیلن ایلک قادین نوماینده‌لردن بیری ایدی . سککیز ایل سونرا، او سنا مجلیسینه سئچیلن ایلک قادین اولدو‌. 

ادامه نوشته

مونتسکیو

شارل لوئی دو مونتسکیو (فر. Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu‌)؛ 18 ژانویه 1689 — 10 فوریه 1755) — فرانسه‌لی یازیچی، معاریفچی فیلوسوف، سیاسی موتفکّیر، سوسیولوق و تاریخچی. 

ادامه نوشته

قیریم تاتار یازاری: عبدالله لطیف‌زاده

عبدالله لطیف‌زاده(1890 آق‌مسجید - 1938،آق‌مسجید) –قیریم تاتار شاعیر، دراماتورق، دیالکتولوق، ادبیات‌شوناس و پداقوقو.

یاشاییشی

  عبدالله ابیل اوغلو لطیف‌زاده - اونون آدی قایناق‌لاردا عبدالله، عبداللا، دوغوم ایلی 1890-جی ایل و یا 1891-جی ایل، آنادان اولدوغو یئر ایسه گاه آق‌مسجید، یعنی ایندیکی سیمفروپول، گاه دا یئفپاتوریا کیمی یازیلیر. موعلیم عاییله‌سینده دوغولان عبدالله ابیل اوغلو لطیف‌زاده ایلک تحصیلینی آتاسیندان آلمیش، اوندان روس دیلینده یازیب اوخوماغی اؤیرنمیش، مدرسه‌نی بیتیردیکدن سونرا روشدیه مکتبینده اوخوموشور.     

  او دؤورده روشدیه‌لر یئنی آچیلیردی و اورتا تحصیل ساییلیردی. کئچمیش مدرسه‌لردن ایسه طبیعت علم‌لرینی اؤیره‌دیلمه‌سی و تدریس متودو ایله سئچیلیردی.

ادامه نوشته

Qırım tarihınıñ saifeleri. Abdulla Lâtifzade

Qırım tarihınıñ saifeleri. Abdulla Lâtifzade

Gülnara Bekirova

Abdulla Lâtif-zade ömür arqadaşı ve oğlu ile

1921 senesi qurulğan Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetinde yarımadanıñ milliy grupplarınıñ, ilk evelâ qırımtatarlarnıñ, inkişaf esasları müim olaraq ilân etilgen edi. Bu devirde qırımtatarlarnıñ tarihı ve medeniyeti faal sürette örgenile, milliy mektepler, qırımtatar teatri açıla, qırımtatar gazeta ve mecmuaları neşir etile...

ادامه نوشته

اؤزبک شاعیری: گدایی

گدایی (تخلّوصو؛ اصل آدی بیلینمیر) (1403/04 – 15. عصرینسونلاری) اؤزبک شاعیری‌دیر. 

یارادیجی‌لیغی

غزل ژانرینی، عروض علمینی و شعیر قایدالارینی یاخشی بیلیردی. اساساً اؤزبک تورکجه‌سینده و قیسماً فارس دیلینده غزل‌لر، قطعه‌لر، تویوق‌لار، موستزادلار و قصیده‌لر یازمیشدیر. گدایی، 15. عصر اؤزبک کلاسیک شعیری‌نین اینکیشافیندا بؤیوک رولو اولموشدور.اؤزل‌لیکله شعیرلری جانلی‌لیغی، بدیعی و فورمال کامیل‌لیگی ایله سئچیلیر. بعضی شعیرلر و قطعه‌لر شاعیرین یاشامی و معنوی تجروبه‌لرینی عکس ائتدیریر. اونون شعیرلرینده  "‌چرخ جفاسی‌" ،  "‌روزگار جؤورو‌ندن فغان" ،  "غوربت محنتی"  و "راهیب‌لرین تضییقی‌"-یندن شیکایت سسلری دویولور. گدایی‌نین شعیرلری، عروضون خالق قوشمالارینا یاخین رمل و هزج بحرلرینده  یازیلمیشدیر. شعیرلری‌نین دیلی ساده خالق دیلی، وزنی یونگول، شن و اویناق‌دیر. 

ادامه نوشته

اؤزبک شاعیری: سکّاکی

سکاکی (15. عصر) تورک شاعیری‌دیر. آدی، دوغوم تاریخی و اؤلومو بیلینمیر. 15. عصر پوئزیاسی‌نین ان ایستعدادلی نوماینده‌لریندن بیری‌دیر. کلاسیک اؤزبک ادبیاتی‌نین اینکیشافیندا غزل‌دئین و قصیده‌ یازان شاعیر کیمی تانینیر. 

یاشاییشی

 ماوراءالنهرده آنادان اولموش، عؤمرونون چوخ حیصه‌سینی سمرقندده شاهرخ میرزا و اولوغ بیگسارایلاریندا کئچیرمیشدیر. علیشیر نوایی سکاکی‌‌نین یارادیجیلیغینی یوکسک قییمت‌لندیرمیشدیر:

ادامه نوشته

اؤزبک شاعیری: توردی

توردی (اصل آدی و تخلوصو؛ فارس-تاجیک شعیرلرینده‌کی تخلوصو ایسه فراغی) (17.عصر، بوخارا- تخمیناً 1699/1700، خوجند) – اؤزبک شاعیر.

یاشاییشی

بوخارا مدرسه‌لرینده تعلیم آلمیش عبدالعزیزخان دؤنمینده سارای مأمورلاریندان، یوز قبیله‌سی‌نین گؤرکملی سیاسی خادیم‌لریندن ایدی. سبحان‌قولوخان تاختا چیخینجا، سارایدان اوزاقلاشدیریلمیش 1685-86.جی ایل‌لرده  اشترخانی‌لره قارشی خالق عوصیانیندا فعال ایشتراک ائتمیشدی. عوصیان باسدیریلدیقدا توردی جیززاخ سونرا خوجند شهرینه گئدیب اورادا یوخسول‌لوق وسورکلی روحی سیخینتی‌لار ایچینده یاشامیشدی.

ادامه نوشته

اؤزبک شاعیری : آتایی

اؤزبک شاعیری : آتایی

آتایی و یا اتایی (15.عصر، بلخ) - یسوی سولاله‌سیندن اولان تورک شاعیری‌دیر. سمرقند، بوخارا و بلخ‌ده یاشامیشدیر.

یاشاییشی و یارادیجی‌لیغی

یسوی درویش‌لریندن احمد یسوی‌نین قارداشی ابراهیم آتانین اوغولو اولان اسماعیل آتانین نوه‌سی‌دیر. اصلا افغانیستانین بلخ شهریندن‌دیر. اؤلوم تاریخی بیلینمه‌ین شاعیرین قبیری ده بورادادیر. نوایی‌نین وئردیگی معلوماتا گؤره آتایی؛ درویش مشرب‌لی، خوش یارادیلیشلی، آلچاق کؤنوللو، شن طبیعتلی بیری‌ ایدی. تورکجه سؤیله‌ین شاعیرلردن اولوب شعیرلری ایله قیسا زاماندا تورک‌لر آراسیندا شؤهرت قازانمیشدی. الیمیزده کی  تک اثری دیوانی‌دیر.

ادامه نوشته

اؤزبک شاعیری : مقیمی

 

اؤزبک شاعیری : مقیمی

مقیمی (تاخما آدی؛ اصل آدی محمدامین خوجا  میرزاخوجا اوغلو) (1850 - قوقان خانلیغی- 1903 قوقان خانلیغی) -اؤزبک شاعیر و موتفکّیری. اؤزبک دموکراتیک ادبیاتی‌نین قوروجولاریندان بیری‌دیر. 

یاشاییشی

آتاسی تاشکنددن، آناسی عایشه‌بی‌بی خوجنددن  ایدی و قوقاندا یاشاییردیلار. مقیمی ایلک تحصیلینی محلّه‌سینده‌کی بیر مکتبده آلدی. آتاسی میرزاخوجا شعیرله ماراقلانیردی. مقیمی "نادره"‌نین قوقاندا تیکدیردیگی "ماه‌لر آییم" مدرسه‌سینده، سونرا بوخارا مدرسه‌لریندن بیرینده (1864-1865؛ 1875-1876) تحصیل آلمیشدیر. 1876 ​​-جی ایلده قوقانا  قاییتدیقدان سونرا اراضی اینشاات محکمه‌سینده کاتیب وظیفه‌سینده چالیشیر و او واخت مأمورلارین ساختاکارلیق‌لارینا لاقئید قالماییب "طنابچی‌لار‌"  ساتیراسینی یازیر. 

ادامه نوشته

اؤزبک شاعیری: بیانی

 

اؤزبک شاعیری: بیانی

بیانی (تاخما آدی؛ اصل آدی محمد یوسف‌بک باباجان‌بک اوغلو) (دوغوم:1858- خیوه - اؤلوم 1923 خوارزم) - اؤزبک شاعیر، تاریخچی، موسیقی‌شوناس، خطاط و ترجومه‌چیسی. 

ادامه نوشته

اؤزبک شاعیری: امیر عمر خان

امیر‌عمرخان ناربوتا بیگ اوغلو  (1787 - قوقان- 1822) - قوقان خانی (1810-1822)، اؤزبک‌لرین مینگ سولاله‌سینه منسوب ایکی دیلده شعیر یازان شاعیری؛ ایلک تحصیلینی عاییله‌ده بیتیریب داها سونرا مدرسه ده تحصیل آلمیشدیر. کیچیک یاشلاریندان سارایین خیدمتینده اولموشدور. قارداشی - قوقان خانی عالم‌خانین دؤولت ایداره‌چی‌لیگینده فعال ایشتیراک ائتمیشدیر. عالم‌خان 1807-1808 -جی ایل‌لرده فرغانه والی‌لیگینی اونا تاپشیردی. بو ایل‌لرده  او اندیجان والیسی رحمان‌قولو بگین قیزی ماه‌لرآیییم (نادره)  ایله ائولندی. عمرخانین اؤلوموندن سونرا اوغلو محمدعلی خان تاختا چیخدی. [۱]

ادامه نوشته

ائرمنی‌‌لرین گونئی قافقازا کؤچورولمه‌سی و آذربایجان اراضی‌‌لرینه یئرلشدیریلمه‌سی

ائرمنی‌‌لرین گونئی قافقازا کؤچورولمه‌سی و آذربایجان اراضی‌‌لرینه یئرلشدیریلمه‌سی

  ائرمنی‌‌لرین ایراندان، تورکیه‌دن و دیگر اراضی‌‌لردن پلانلی صورتده گونئی قافقازا کؤچورولمه‌سی پروسه‌سی، روسیه‌نین حیمایه‌‌‌سی آلتیندا ائرمنی دؤولتی‌نین یارادیلماسی، همچنین ائرمنی‌‌لرین ایران و تورکیه‌دن روسیه‌نین ایشغال ائتدیگی تورپاق‌لارا کؤچورولمه‌سی تصادوفی حادیثه  اولماییب، ائرمنی-روس موناسیبت‌لری‌نین قانوناویغون نتیجه سی ایدی کی، بو موناسیبت‌لرین اساسینی روس و ائرمنی تاریخی ادبیاتیندا تبلیغ ائدیلدیگی کیمی، یالنیز تیجارت علاقه‌‌لری دئییل، باشلیجا او‌لاراق شرقین موسلمان دؤولت‌لرینه، خوصوصیله تورکیه‌یه، 18. عصردن اعتیباراً ایسه هم ده آذربایجانا قارشی دوشمنچی‌لیک موناسیبتی تشکیل ائدیردی.[1] 

گلمه ائرمنی‌‌لرین 19. عصرین بیرینجی یاریسیندا قوزئی آذربایجان تورپاق‌لاریندا، او جومله‌دن قاراباغدا کوتلوی شکیلده یئرلشدیریلمه‌سی آذربایجان خالقی‌نین گله‌جک فاجیعه‌لری‌نین باش وئره‌جگینه ال‌وئریشلی شراییط  یاراتماق مقصدی داشیمیشدیر.

ادامه نوشته

اؤزبک شاعیری:گولخانی

گولخانی (تخلّوصو؛ اصل آدی محمد شریف) (تخمیناً 18 -جی عصرین سونو – قوقان  - 19.عصرین 20.جی ایل‌لری)اؤزبک کلاسیک شاعیری، ادیبی، یازیچیسی و اؤزبک ساتیریک ادبیاتی‌نین قوروجولاریندان بیری‌دیر. 

ادامه نوشته

Duz-çörək müqəddəsliy

 

Duz-çörək müqəddəsliy

Ulu Tanrının xəlq etdiyi bəndələrinə töhfələri arasında duz və çörək xüsusi yer tutur və müqəddəslik nümunəsi sayılır. Xörək duzu bəşər övladına çox qədimlərdən məlumdur. İnsanın onunla tanışlığının tarixi yeddi min ildən çoxdur. Dünyanın ədəbi abidələrindən hesab olunan "İliada"nın və "Odisseya"nın müəllifi, qədim yunan şairi Homer duzu müqəddəs substansiya, yəni, bütün cisimlərin və hadisələrin ilk əsasını təşkil edən maddə adlandırmışdır.

Qədim yunan filosofu Platon isə demişdir ki, duz allahların xüsusi qiymətləndirdiyi maddədir. Duza dini mərasimlərdə, ayrı-ayrı şəxslər və dövlətlər arasında müqavilələr bağlanan zaman xüsusi önəm verilmişdir. Bu kimi hallar bütün dövrlərdə və ölkələrdə baş verdiyindən onları bütün bəşəriyyət üçün ümumi sayılan ənənələr hesab etmək olar.

ادامه نوشته

تقویم وقایع (قزئت)

 تقویم وقایع -عوثمانلی ایمپراتورلوغوسرحدلری ایچینده 11 نووامبر 1831ده یاییملاناغا باشلایان ایلک عوثمانلی تورک رسمی قزئتی‌دیر.     

  هفته لیک اولاراق عوثمانلی تورکجه‌سی  ایله یاناشی؛ عرب، ارمنی، فارس، فرانسه، روم دیلینده باسقی‌لاری دا یاییملانان بیر قزئت ‌ایدی. رسمی اعلان‌لار و غئیری رسمی بیلدیری‌لر، ایچری و دیشاری گلیشمه‌لرله ایلگیلی  خبرلر ده باسیلماقدایدی. 

  تقویم وقایع، رسمی بیر قزئت اولماسی اوچون مقاله‌لر اساس اولاراق دؤولتین گؤروش‌لرینی عکس ائتدیریردی. 1860-دان اعتیباراً ساده‌جه رسمی بیلدیری‌لر و قبول ائدیلن یاسا متن‌لری یایینلانیردی.        

قورولوشو

  1828ده میصیرده "وقایع مصریه" قزئتی یایینلانماغا باشلامیشدی. میصیر والیسی کاوالالی محمد عالی پاشا طرفیندن تورکجه و عربجه اولاراق باسدیریلان بو یایین اورقانی، میصیرین عوثمانلی دؤولتینه قارشی ائتکین بیر تبلیغات آراجی اولاراق مئیدانا چیخمیشدی. سولطان 2. محمود و باب عالی، یوروتمکده اولدوقلاری مرکزییتچی رفورم‌لار چرچیوه‌سینده دؤولت ایداره‌سی‌نین سسینی داها ائتکین اولاراق دویورابیلمک آماجی‌یلا رسمی بیر قزئته‌نین یایینلانماسینی گرکلی ایدی. بو آماجلا داها اؤنجه دن ایزمیرده یئرلی فرانسه‌ دیلینده  قزئت یایینلامیش اولان الکساندر بلک ایله آنلاشماق صورتی ایله رسمی بیر قزئت چیخارما  قراری آلیندی. 11 نوامبر 1831ده تقویم وقایع یایین حیاتینا باشلادی.    

باغلانماسی 

  2. عبدالحمید دؤورونون بؤیوک بیر کسیمینده تقویم وقایع یایینلانمادی. ایلک یایین کسینتیسی 1878 ایلینده اولدو و 1891-ه قدر سوردو. 1891-ده یئنیدن چیخماغا باشلایان تقویم وقایع‌نین باسیمی، 1892ده یئنیدن دوردورولدو. 1908 ژؤن تورک‌لر سونراسیندا یئنیدن یایین حیاتینا گئچدی. تورکیه جومهورییتی قورولدوقدان سونرا تقویم وقایع‌نین گؤروینی رسمی قزئت آلدی. 

قایناق

• Takvim-i Vekayi, "Belgeler", Prof. Dr. Nesimi Yazıcı, Gazi Üniversitesi Yayını, Ankara, 1983

کؤچورن: عباس ائلچین

ادامه نوشته

عبدالرحیم بیگ  حاقوئردی‌یئف

عبدالرحیم بیگ اسد بیگ اوغلو حاقوئردی‌یئف (17 مئی 1870، شوشا قزاسی، گنجه قوبرنیاسی – 11 دسامبر 1933، باکی) — آذربایجان یازیچیسی و دراماتورقو، ایجتیماعی-سیاسی و تئاتر خادیمی، پداقوق، ادبیات‌شوناس، آذربایجان س‌س‌ر امکدار اینجه صنعت خادیمی (1929). آذربایجان ادبیاتی‌نین کلاسیکی حساب اولونان عبدالرحیم بیگ حاقوئردی‌یئف بیرینجی روس دوماسی‌نین آذربایجاندان دِپوتاتی، گورجوستان پارلمانی‌نین دپوتاتی،  " لئیلی و مجنون "  اوپراسی‌نین پرمیئراسیندا ایلک دیریژور، تئاتر شوراسی‌نین تأسیسچیسی و بیرینجی رهبری، یازیچی‌لار ایتتیفاقی‌نین عوضوو،  "ملا نصرالدین"  درگیسی‌‌نین یازارلاریندان بیری اولموشدور. 

ادامه نوشته