نظرات ارامنه ی مشهور در باره ی ملت، زبان و فرهنگ خودشان
شمارِ زیادی از دانشمندان، فیلسوفان و نویسندگان نقطه نظرات خود را در خصوص خصائل اخلاقی ارامنه بیان نموده اند. ولی دقیق ترین نقطه نظرات را در خصوص تاریخ، ماهیت، و فرهنگ ارامنه متفکرین ارمنی به تفصیل بیان کرده اند. شمه ای از این نقطه نظرات را به عنوان نمونه ذکر می کنیم:
خدیجه علیبیگووا(1884، تیفلیس – 1961، باکی) —آذربایجانمعاریفپروری، پوبلیسیست، ناشیر، آذربایجاندا ایلک قادین رداکتور[۱].
خدیجه علیبیگووا 1884-جو ایلدهتیفلیسده روحانی عاییله سینده دوغولموشدور. آتاسی علاالدین سبحانقولویئف روحانی اولماسینا باخمایاراق خ.علیبیگووا ایلک تحصیلینی روس قیز گیمنازییاسیندا آلمیش، سونرا زاقافقازیا اولگینسکایا مامالیق اینستیتوتونا قبول اولموشدور. بورادا تحصیلینی داوام ائتدیریب 1907-جی ایلده بیرینجی درجهلی ماما ایختیصاصینا یییهلنمیشدیر. حوقوقشوناس مصطفی بیگ علیبیگوفلا عاییله قورموشدور[۲].
حمیرا رنجبر عمرانی
یکی از مهمترین عرصههایی که زنان از همان ابتدای مشروطیت به صورت فعال در آن حضور یافتند و به مرور، خواسته یا ناخواسته، زمینهساز تحول در فکر و اندیشه نسبت به زن ایرانی در جهت اهداف و فرهنگ غرب شدند، انتشار روزنامه و مجله بود.
طبق منابع موجود، اولین روزنامهای که برای زنان چاپ شد، دانش به مدیریت خانم دکتر کحال بود که از سال 1328ﻫ .ق به صورت هفتگی منتشر میشد. در صفحه اول روزنامه اهداف آن اینگونه ذکر شده بود: «روزنامهای است اخلاقی، علم خانهداری، بچهداری، شوهرداری، مفید به حال دختران و نسوان و به کلی از پلتیک و سیاست مملکتی سخنی نمیراند». 1
ایشیق— آذربایجان میلّی مطبوعاتیندا ایلک معاریفچی قادین قزئتی.
19. عصرین 70-جی ایللریندن یارانمیش اولان آذربایجان میلّی مطبوعاتی سونراکی دؤور عرضینده اینکیشاف ائتمیش و میلّی مطبوعات خالقین ایجتیماعی-سیاسی ، مدنی-ایدئولوژی حیاتیین موهوم ترکیب حیصهسی اولماقدا داوام ائتمیشدی.خوصوصیله 20. عصرین اوّللریندن، ایجتیماعی شوعورون اینکیشافی نتیجهسینده قادین مطبوعاتیین یارانماسی، قادین سؤز آزادلیغینا شراییط یارادیلماسی اوچون ایجتیماعی پروسهلر اینکیشاف ائتمیشدی. 20. عصرین اوّللری آذربایجان میلّی مطبوعاتیندا قادینلارین اؤز حوقوقلاری اوغروندا موباریزه آپارماغا باشلادیغی دؤوردور.بو دؤورده اساس رول اوینامیش معاریفچی خانیملار اوروپا اؤلکهلرینده دونیوی تحصیل آلمیش قادینلار ایدی. حنیفه خانیم ملکووا، ربابه خانیم قاسمووا، خدیجه خانیم علیبیگووا، امینه خانیم افندییئوا، شرقیه خانیم آخوندووا، سکینه خانیم آخوندووا، سلطنت خانیم امیرجانووا، رحیله خانیم حاجیبابابیگووا، غریبسلطان خانیم خانلارووا وعایشه خانیم حاجیقاسمووا کیمی معاریفچی خانیملارین اساس مرامی تحصیل آلماق ایستهین موسلمان قیزلارین تحصیل آلماسینا شراییط یارادیلماسی ایدی. معاریفچیلیک ایدئیالاریین جمعیت آراسیندا آرتدیغی دؤورده، ایلک قادین خئیریهچیلیک-قیّوملوق ایتّیفاقینی ایستعدادلی پداقوقلارمریم بایرامعلیبیگووا و رفیقه عظیمزاده تشکیل ائده بیلدی. 1905-جی ایلده باکیدا امینه خانیم باتریشینا امک فعالیتینه باشلادی. او، روسیه موسلمان قادینلاری آراسیندا ایلک دیپلوم الده ائدن حکیم ایدی. 1908-جی ایلده سونا خانیم رحیمووا-ولیخان پتربوقدا قادین طیب اینستیتوتونو بیتیرن ایلک آذربایجانلی قادین کیمی تاریخده قالدی.[۱]
گنجینه فنون —آذربایجاندا نشر اولونموش درگیلردن بیری[۱][۲].
میرزا یوسف خان اعتصام الملک ، سید حسن تقی زاده ، میرزا سید حسن خان عدالت ایله بیرگه آذربایجاندا دؤورون تانینمیش شخصیتلریندن بیری محمدعلی تربیتطرفیندن چاپ اولونموشدور[۱].
1902-جی ایلده تبریزده نشر اولونان " گنجینه فنون " تکآذربایجاندا دئییل، همچنین بوتون ایراندا ایلک علمی-ادبی درگی حساب اولونور[۳].
محمدعلی تربیت 1921-1925-جی ایللرده آذربایجانین معاریف ناظیری وظیفهسینی داشیدیغی زامان، اؤلکه یه معاریف و مدنیتین قورونماسینا بؤیوک قایغی گؤستریر. همین ایللرده تبریزده " گنجینه فنون " درگیسینین نشرینی برپا ائدیر[۳].
سيد فريد قاسمی
يوسف اعتصامی تقی زاده صوراسرافيل |
از ميان قريب به هزار عنوان نشريه ای که در نود سال حيات مطبوعات ايران در عهد قاجار منتشر شده اند ، بعضی به سبب ويژگی هايی که داشته اند نقطه شروعی در تاريخ مطبوعات ايران محسوب می شوند . يکی از اين نشريات مجله گنجينه فنون چاپ تبريز است. اين مجله نه نخستين مجله ايران است و نه نخستين مجله تبريز . اما به لحاظ شکل و محتوياتش بايد سرآغاز تحول در مجله نگاری ايران دانست .
