تئیموری معمارلیغی
تئیموری معمارلیغی
تئیموری معمارلیغی — تئیموریلر دؤولتینده مؤوجود اولموش معمارلیق اوسلوبو. تئیموری معمارلیغینین عنعنهلری تئیموریلر دؤولتینین داغیلماسیندان سونرا بابورون هیندیستاندا قوردوغو بؤیوک موغول ایمپیراتولوغوندا دا داوام ائتمیشدیر.
اؤزللیکلری
.JPG)
گور-امیر مجموعهسی
.JPG)
گور-امیر مجموعهسی
تئیموری معمارلیغی اؤزونهمخصوص جهتلری ایله فرقلهنیر. اورتا آسیا و ایراندا اؤزوندن اول مؤوجود اولموش دؤولتلرین معمارلیغیندان تاثیرلنن تئیموری معمارلیغی بیر نؤوع سنتز تشکیل ائدن اثرلرله تانینمیشدیر. اساسن توربه، مسجید، مدرسه و درگاه کیمی بؤلمهلری اولان مجموعهلرین اساس اؤزللیکلریندن بیری فاسادینی اؤرتن موزایک ایشلمهلری اولان کاشی، سوغانا بنزهین خاریجی قوببه و داخیلده کی یوکسک ایچ قوببهنین مئیدانا گتیردیگی قوببه سیستمینین اؤزونهمخصوص جهتلری ایدی.
تئیموری معمارلیغیندا ان اؤنملی یئری توربهلر توتوردو. تئیموری توربه معمارلیغینین ان اؤنملی اؤرنکلریندن بیری سمرقنددهکی شاه-زینده مجموعهسیدیر.[1]بو مجموعهده تئیموریلر سویوندان اؤنملی شخصلرین توربهلری یئرلشیر. بیر دیگر نومونه کیمی سمرقندده یئرلشن و 1380-1390-جی ایللره عایید ائدیلن روحآباد توربهسینی گؤسترمک اولار.[2] روحآباد توربهسی کوب فورمالی اساس بینانین اوزرینده یئرلشن، سککیزبوجاقلی تمبورون داشیغیدی قوببهدن عیبارتدیر. امیر تئیمورون حاکیمیتی ایللرینده تیکیلن توربه و اونا باغلی معمارلیق مجموعهلرینین ان مشهورو گور-امیردیر.[3] بو مجموعهیه مدرسه، مسجید، توربه و دیگر بؤلوملر داخیلدیر. ایلک دفعه تیکینتیسینه 1399-جو ایلده باشلانیلسا دا، امیر تئیمورون نوهسی محمد میرزهنین اؤلوموندن سونرا امیر تئیمورون امری ایله 1404-جو ایلده بیر توربه تیکیلمهسینه قرار وئریلمیشدیر.[4] تئیموریلر سویوندان اؤنملی شخصلرین مزارلارینین یئرلشدیگی بو توربهیه 1405-جی ایلده امیر تئیمور دا دفن اولونموشدو. همچنین امیر تئیمورون اوغوللاری میرانشاه و سلطان شاهرخ، نوهلری پیر محمد میرزه و اولوغ بیگ، ائلهجه ده دین موعلیمی عزیز نور سئیید برکه ده بو توربه ده دفن اولونموشدور.[5]امیر تئیمورون هیندیستان اوزرینه اولان یوروشونو ابدیلشدیرمک مقصدی ایله بیبیخانیم مسجیدی اینشاء اولونموشدور.[6] بیبیخانیم مسجیدی یوکسک قوببهلری، ائیوانلاری، دیگر معمارلیق المنتلری و چینی ایشلمهلری ایله تئیموریلر دؤولتینین گوجونون زیروهسینده اولدوغو دؤورو عکس ائتدیریر.
تیکینتیسی 1417-جی ایلده سمرقندده اولوغ بیگ طرفیندن باشلادیلان و 1420-جی ایلده تاماملانان مدرسه مجموعهسی ایسه ایسلام معمارلیغیندا اؤنملی بیر یئره صاحیبدیر.[7] بو مدرسه 1417-جی ایلده اولوغ بیگین بوخارادا تیکدیردیگی دیگر مدرسهنین پلانی اساسیندا اینشاء اولونموشدو. اولوغ بیگین سمرقندده اینشاء ائتدیردیگی اثرلر آراسیندا 1409-جو ایلده تیکیلن رصدخانا دا اؤنملی یئره صاحیبدیر.[8]
.jpg)
بیبیخانیم مسجیدی
گوهر شادین گؤستریشی ایله مشهد شهرینده معمار قوامالدین ابن زینالدین شیرازی طرفیندن گوهر شاد مسجیدی اینشا اولونموشدو.[9][10] دؤرد ائیوانی اولان مسجید بیر توربه ایله مجموعه شکیلده تیکیلمیشدی. عئینی زاماندا گوهر شاد طرفیندن قوامالدین ابن زینالدین شیرازییه اینشا ائتدیریلن تیکیلیلر آراسیندا هراتدا یئرلشن گازرگاه آبیدهسی و گوهر شاد مدرسهسینی نومونه گؤسترمک اولار.[11] گوهر شاه مدرسهسینده بیر توربه ده اینشا اولونموشدو. سلطان شاهرخون اوغلو قیاسالدین بایسونقور و گوهر شاد بورادا دفن اولونموشدور.[12]
.jpg)
احمد یسوی توربهسی، 1385-جی ایلده امیر تئیمورون امری ایله تیکیلیب.[13]
آناودا یئرلشن جمالالدین مجموعهسی (1452-1456) تئیموری معمارلیغینین سون دؤورلرینین ان اؤنملی اثرلریندن بیریدیر.[14] 1460-جی ایلدن سونرا بلخ شهرینده اینشا اولونان ابو نصر پارسا مجموعهسی ده تئیموری معمارلیغینین عنعنهلرینی داشیییر.[15][16]تئیموری معمارلیغینین سون دؤورلرینه عایید اولان ان اؤنملی اثرلردن بیری ده ابو سیدین خانیملاریندان بیرینین گؤستریشی ایله تئیموریلر نسلیندن اولان قادینلارین دفنی اوچون 1460-1464-جو ایللرده اینشا اولونان عیشرتخانا توربهسیدیر.[17] 1460-1502-جی ایللرده غزنه شهرینده اولوغ بیگین اوغلو عبدالرزاق اوچون اینشا اولونان توربه اورتادا یئرلشن اساس حیصه و اونونلا علاقه لندیریلن یان حیصهلرله بیر نؤوع تاج محلیت معمارلیق قورولوشونون اؤنجوسودور.[18]
تئیموری سارایلاری حاقیندا تاریخی منبعلرده و سیاحتنامهلرده اؤنملی بیلگیلره راست گلمک مومکوندور. منبعلرده امیر تئیمورون سمرقند و اطراف شهرلرده اینشا ائتدیردیگی گؤی سارای، باغ- دیلگوشه آدلی باخچادا یئرلشن نقش- جاهان، باغ- چنار، باغ- شیمال و باغ- بهیشت کیمی سارایلار حاقیندا معلومات وئریلیر. شهر سبزده کی سارایین قالینتیلاری دؤوروموزه قدر گلیب چیخمیشدیر. بونلاردان باشقا منبعلرده اولوغ بیگ طرفیندن سمرقندده اینشا اولونان و باغ-مئیداندا یئرلشن چهلسوتون ساراییندان دا بحث اولونماقدادیر. [19]
